Prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości – jaka kara grozi kierowcy?

Prowadzenie samochodu po spożyciu alkoholu może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji – nie tylko w postaci utraty prawa jazdy, ale również odpowiedzialności karnej, obowiązku zapłaty świadczenia pieniężnego, a w określonych przypadkach także utraty samochodu.

Warto przy tym pamiętać, że nie każda ilość alkoholu w organizmie oznacza popełnienie przestępstwa. Granica pomiędzy wykroczeniem a przestępstwem może mieć ogromne znaczenie dla dalszego postępowania.

Jeżeli zostałeś zatrzymany za prowadzenie pojazdu po alkoholu, warto skonsultować sprawę z adwokatem jeszcze przed zakończeniem postępowania przygotowawczego. W niektórych sprawach znaczenie mogą mieć nie tylko same wyniki badań, ale również sposób ich przeprowadzenia, czas pomiędzy zakończeniem jazdy a badaniem oraz to, ile i kiedy kierowca rzeczywiście spożywał alkohol.

Stan nietrzeźwości – kiedy prowadzenie samochodu jest przestępstwem?

Zgodnie z art. 115 § 16 Kodeksu karnego, stan nietrzeźwości zachodzi wtedy, gdy:

• zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila, albo
• zawartość alkoholu w 1 dm³ wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg.

Przekroczenie tych wartości i prowadzenie pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym oznacza co do zasady odpowiedzialność za przestępstwo z art. 178a § 1 Kodeksu karnego.

Za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości sprawcy grozi obecnie kara pozbawienia wolności do 3 lat.

Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie sąd wymierzy karę bezwzględnego pozbawienia wolności. W przypadku konkretnego kierowcy znaczenie mają m.in. okoliczności czynu, dotychczasowy sposób życia, uprzednia karalność, wysokość stężenia alkoholu oraz zachowanie po zdarzeniu.

Jakie konsekwencje grożą za jazdę po alkoholu?

W przypadku skazania za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości trzeba liczyć się z kilkoma rodzajami konsekwencji.

1. Kara za przestępstwo

Podstawową sankcją jest kara przewidziana za czyn z art. 178a § 1 k.k. – do 3 lat pozbawienia wolności.

W praktyce sąd bierze pod uwagę cały szereg okoliczności dotyczących zarówno samego zdarzenia, jak i osoby oskarżonego. Znaczenie może mieć m.in. poziom alkoholu, sposób prowadzenia pojazdu, długość przejechanego odcinka, pora i miejsce zdarzenia, wcześniejsza karalność, sytuacja rodzinna i zawodowa, a także zachowanie po popełnieniu czynu.

Nie należy więc zakładać, że każda sprawa zakończy się identycznym wyrokiem.

2. Zakaz prowadzenia pojazdów – co do zasady obligatoryjny

W przypadku skazania za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości sąd obligatoryjnie orzeka zakaz prowadzenia pojazdów.

Co do zasady zakaz taki musi zostać orzeczony na okres co najmniej 3 lat.

Jest to bardzo istotne, ponieważ zakaz prowadzenia pojazdów nie jest tym samym co samo zatrzymanie prawa jazdy. Zatrzymanie dokumentu przez Policję następuje na wcześniejszym etapie, natomiast zakaz prowadzenia pojazdów jest środkiem karnym orzekanym przez sąd.

Długość zakazu nie zawsze musi jednak wynosić tylko ustawowe minimum. Sąd ustala jego wymiar w zależności od okoliczności konkretnej sprawy.

Dlatego w postępowaniu warto przedstawić argumenty dotyczące m.in. sytuacji zawodowej, rodzinnej i życiowej oskarżonego, dotychczasowego sposobu życia, przebiegu zdarzenia oraz wszystkich okoliczności łagodzących.

3. Świadczenie pieniężne – obowiązkowe

W przypadku skazania za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. sąd obligatoryjnie orzeka świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Świadczenie to wynosi co najmniej 5.000 zł, a jego wysokość może być wyższa – do ustawowego maksimum.

W przypadku przestępstwa z art. 178a § 4 k.k. minimalna wysokość świadczenia pieniężnego jest jeszcze wyższa i wynosi 10.000 zł.

Oznacza to, że w sprawie o prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości trzeba brać pod uwagę nie tylko samą karę i zakaz prowadzenia pojazdów, ale również dodatkową dolegliwość finansową.

4. Koszty postępowania

W przypadku skazania oskarżony co do zasady zostaje również obciążony kosztami sądowymi.

Na koszty mogą składać się m.in. opłata sądowa oraz wydatki poniesione przez Skarb Państwa w toku postępowania.

Przepadek samochodu – kiedy można stracić samochód?

Jedną z najbardziej dotkliwych konsekwencji prowadzenia samochodu po alkoholu jest możliwość orzeczenia przepadku pojazdu.

Obecnie, jeżeli zawartość alkoholu w organizmie kierowcy wynosiła co najmniej 1,5 promila we krwi albo 0,75 mg/l w wydychanym powietrzu, przepadek pojazdu jest co do zasady obligatoryjny. Sąd może odstąpić od jego orzeczenia tylko w wyjątkowym przypadku, uzasadnionym szczególnymi okolicznościami.

Przy niższym stężeniu alkoholu przepadek pojazdu może być natomiast orzeczony fakultatywnie.

Co jeżeli samochód nie należy wyłącznie do kierowcy?

To bardzo ważna kwestia.

Obowiązujące przepisy przewidują szczególne rozwiązania w sytuacji, gdy samochód nie stanowi wyłącznej własności sprawcy, np. gdy jest współwłasnością małżonków.

W aktualnym stanie prawnym przepisy dotyczące przepadku pojazdu uległy istotnej zmianie. Dlatego w sprawach dotyczących samochodów będących współwłasnością, leasingowanych, należących do pracodawcy albo wykorzystywanych w ramach działalności gospodarczej konieczna jest analiza konkretnego stanu faktycznego.

Warto również zwrócić uwagę, że przepisy dotyczące przepadku pojazdu były zmieniane. W przypadku czynów popełnionych pod rządami wcześniejszych regulacji mogą mieć znaczenie przepisy obowiązujące w dacie popełnienia czynu oraz zasada stosowania ustawy względniejszej dla sprawcy.

Ponowna jazda po alkoholu – kwalifikowany typ przestępstwa

Szczególnie poważne konsekwencje mogą wystąpić w przypadku osoby, która już wcześniej została prawomocnie skazana.

Art. 178a § 4 k.k. przewiduje surowszą odpowiedzialność m.in. wtedy, gdy sprawca był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego.

Do kwalifikowanego typu przestępstwa dochodzi również w przypadku prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo.

W takim przypadku zagrożenie karą wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

Nie można więc powiedzieć, że każde kolejne zatrzymanie za jazdę po alkoholu automatycznie oznacza art. 178a § 4 k.k. Kluczowe znaczenie ma m.in. to, czy wcześniejsze skazanie było prawomocne i czego dokładnie dotyczyło oraz czy w chwili popełnienia kolejnego czynu obowiązywał zakaz prowadzenia pojazdów.

W przypadku art. 178a § 4 k.k. konsekwencje dotyczą również zakazu prowadzenia pojazdów – co do zasady przepisy przewidują dożywotni zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, z możliwością odstąpienia od tej zasady w wyjątkowym przypadku, uzasadnionym szczególnymi okolicznościami.

Co zrobić po zatrzymaniu za jazdę po alkoholu?

Przede wszystkim nie warto czekać do momentu otrzymania wyroku.

W takiej sytuacji warto jak najszybciej skontaktować się z obrońcą. Pierwszym krokiem powinno być ustalenie, co dokładnie znajduje się w aktach sprawy.

Obrońca powinien przeanalizować przede wszystkim:

• protokoły badań na zawartość alkoholu,
• godziny poszczególnych badań,
• wyniki kolejnych pomiarów,
• informacje dotyczące użytego urządzenia,
• dokumentację dotyczącą badania krwi, jeżeli było wykonywane,
• sposób przeprowadzenia kontroli,
• zeznania świadków,
• wyjaśnienia kierowcy,
• informacje dotyczące czasu rozpoczęcia i zakończenia jazdy,
• informacje o czasie i ilości spożytego alkoholu,
• wcześniejszą karalność oraz wcześniejsze zakazy prowadzenia pojazdów.

Dopiero analiza całego materiału pozwala ocenić, jakie rozwiązanie procesowe będzie w konkretnej sprawie najbardziej korzystne.

Dlaczego tak ważna może być opinia biegłego?

W praktyce spraw dotyczących jazdy po alkoholu często pojawia się problem czasu, który upłynął pomiędzy zakończeniem prowadzenia pojazdu a pierwszym badaniem.

Przykładowo kierowca może zostać zatrzymany kilkadziesiąt minut po tym, jak wysiadł z samochodu. Badanie wykonane w tym momencie wskazuje określony poziom alkoholu. Powstaje więc pytanie: jaki poziom alkoholu kierowca miał w organizmie w chwili prowadzenia pojazdu?

W takich sytuacjach może być potrzebna opinia biegłego, który – na podstawie dostępnych danych – dokonuje analizy retrospektywnej i ocenia m.in. możliwe stężenie alkoholu w organizmie w czasie prowadzenia pojazdu.

Znaczenie mogą mieć takie informacje jak godzina spożywania alkoholu, rodzaj i ilość wypitego alkoholu, czas zakończenia picia, masa ciała, płeć, czas prowadzenia pojazdu oraz godziny wykonania poszczególnych pomiarów.

Ma to szczególne znaczenie w sprawach, w których wynik badania został uzyskany już jakiś czas po zakończeniu jazdy.

Nie oznacza to oczywiście, że każda opinia biegłego będzie korzystna dla kierowcy. Właśnie dlatego konieczna jest analiza założeń przyjętych przez biegłego i danych, na których opinia została oparta.

Warunkowe umorzenie postępowania – czy jest możliwe?

W niektórych sprawach warto rozważyć złożenie wniosku o warunkowe umorzenie postępowania.

Nie jest to rozwiązanie automatyczne. Sąd musi ocenić, czy zostały spełnione ustawowe przesłanki warunkowego umorzenia, w tym m.in. stopień winy i społecznej szkodliwości czynu, okoliczności jego popełnienia oraz właściwości i warunki osobiste sprawcy.

Znaczenie ma również wcześniejsza karalność – warunkowe umorzenie jest co do zasady możliwe wobec osoby, która nie była wcześniej karana za przestępstwo umyślne.

Dlaczego warunkowe umorzenie może mieć ogromne znaczenie dla kierowcy?

Jedną z najważniejszych różnic jest to, że warunkowe umorzenie nie jest skazaniem.

Ma to bardzo istotne znaczenie w kontekście zakazu prowadzenia pojazdów.

Przy warunkowym umorzeniu sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów, ale może go orzec maksymalnie na 2 lata. Nie obowiązuje wówczas zasada obligatoryjnego minimum 3-letniego zakazu właściwa dla skazania za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości.

Właśnie dlatego w odpowiednich sprawach warto już na etapie postępowania przygotowawczego przeanalizować, czy istnieją podstawy do wystąpienia o warunkowe umorzenie postępowania.

Wyrok nakazowy – sprawa może zakończyć się bez rozprawy

W sprawach dotyczących prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości może zostać wydany wyrok nakazowy.

Oznacza to, że sąd może rozstrzygnąć sprawę bez przeprowadzania rozprawy, jeżeli w świetle zgromadzonych materiałów okoliczności czynu i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości.

Dla osoby, która otrzymuje taki wyrok, może to być zaskoczeniem – zwłaszcza jeżeli sąd orzekł określoną karę, zakaz prowadzenia pojazdów oraz świadczenie pieniężne.

Trzeba jednak pamiętać, że wyrok nakazowy można zakwestionować.

Oskarżony ma 7 dni od doręczenia wyroku nakazowego na wniesienie sprzeciwu. W przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu wyrok nakazowy traci moc, a sprawa jest rozpoznawana na zasadach ogólnych.

Nie warto jednak podejmować decyzji o wniesieniu sprzeciwu bez wcześniejszej analizy całej sprawy. Po wniesieniu sprzeciwu konieczne jest bowiem odpowiednie przygotowanie strategii procesowej – w tym ustalenie, czy kwestionowana będzie sama odpowiedzialność, wysokość stężenia alkoholu, sposób przeprowadzenia badań, kwalifikacja prawna czynu, czy przede wszystkim wymiar kary i środków karnych.

Czy po odbyciu części zakazu można wcześniej wrócić za kierownicę?

W określonych przypadkach istnieje możliwość ubiegania się o zmianę sposobu wykonywania zakazu prowadzenia pojazdów poprzez umożliwienie prowadzenia pojazdów wyposażonych w blokadę alkoholową.

Co do zasady możliwość wystąpienia z takim wnioskiem pojawia się po wykonaniu co najmniej połowy orzeczonego zakazu, przy spełnieniu pozostałych ustawowych warunków.

Nie oznacza to jednak automatycznego „skrócenia” zakazu. Sąd ocenia m.in. postawę sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste oraz zachowanie w okresie wykonywania zakazu.

W praktyce możliwość skorzystania z blokady alkoholowej może mieć ogromne znaczenie dla osób, dla których prawo jazdy jest niezbędne do wykonywania pracy lub prowadzenia działalności gospodarczej.

Co sąd bierze pod uwagę przy wymierzaniu kary?

Sąd nie powinien ograniczać się wyłącznie do informacji o wyniku badania alkomatem.

Przy wymiarze kary znaczenie mają m.in.:

• stopień społecznej szkodliwości czynu,
• stopień winy,
• wysokość stężenia alkoholu,
• sposób i okoliczności popełnienia czynu,
• sposób prowadzenia pojazdu,
• długość przejechanego odcinka,
• miejsce i czas zdarzenia,
• ewentualne stworzenie zagrożenia dla innych uczestników ruchu,
• wcześniejsza karalność,
• dotychczasowy sposób życia,
• sytuacja rodzinna i zawodowa,
• zachowanie po popełnieniu czynu,
• stosunek sprawcy do popełnionego czynu.

Znaczenie może mieć zatem nie tylko to, czy kierowca prowadził po alkoholu, ale również cały kontekst zdarzenia i sytuacja konkretnej osoby.

Jazda po użyciu alkoholu – to jeszcze nie przestępstwo

Inaczej wygląda sytuacja, gdy kierowca znajduje się w stanie po użyciu alkoholu, a nie w stanie nietrzeźwości.

Stan po użyciu alkoholu zachodzi, gdy zawartość alkoholu wynosi lub prowadzi do stężenia od 0,2‰ do 0,5‰ we krwi albo od 0,1 mg do 0,25 mg w 1 dm³ wydychanego powietrza.

Prowadzenie pojazdu mechanicznego w takim stanie stanowi wykroczenie z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń, a nie przestępstwo.

Za takie wykroczenie grozi m.in. kara aresztu albo grzywna nie niższa niż 2500 zł. W przypadku prowadzenia pojazdu mechanicznego sąd obligatoryjnie orzeka również zakaz prowadzenia pojazdów.

Granica pomiędzy wykroczeniem a przestępstwem jest zatem bardzo istotna – zarówno ze względu na rodzaj odpowiedzialności, jak i dalsze konsekwencje dla kierowcy.

Zostałeś zatrzymany za jazdę po alkoholu? Nie czekaj na wyrok

Sprawy dotyczące prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości często wyglądają na pozornie proste: jest wynik badania, jest protokół i jest zarzut z art. 178a k.k.

W rzeczywistości prawidłowa ocena sprawy może wymagać analizy znacznie większej liczby okoliczności.

Czasami kluczowe znaczenie ma sposób przeprowadzenia badań. W innych sprawach – czas pomiędzy prowadzeniem pojazdu a badaniem. Jeszcze w innych – wcześniejsza karalność, obowiązujący zakaz prowadzenia pojazdów, współwłasność samochodu albo możliwość zastosowania warunkowego umorzenia postępowania.

Dlatego po zatrzymaniu za prowadzenie pojazdu po alkoholu warto jak najszybciej skonsultować sprawę z adwokatem i przeanalizować akta postępowania.

Odpowiednio wcześnie podjęta obrona może mieć znaczenie nie tylko dla samej kary, ale również dla długości zakazu prowadzenia pojazdów, wysokości świadczenia pieniężnego oraz – w określonych przypadkach – możliwości uniknięcia skazania i zastosowania warunkowego umorzenia postępowania.

Jeżeli zostałeś zatrzymany za prowadzenie samochodu w stanie nietrzeźwości, otrzymałeś zarzut z art. 178a k.k. albo doręczono Ci wyrok nakazowy, warto omówić swoją sytuację indywidualnie z obrońcą.

Pomoc prawna świadczona przez adwokata lub radcę prawnego zajmującego się sprawami karnymi, w tym dotyczącymi kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości, może obejmować tylko poradę prawną (na każdym etapie postępowania), sporządzenie sprzeciwu od wyroku nakazowego lub innych pism procesowych, jak również zastępstwo procesowe – obronę podejrzanego/oskarżonego na etapie postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę i Policję oraz w postępowaniu sądowym (tzw. prowadzenie sprawy, obejmujące w szczególności sporządzanie pism, reprezentację przed sądem, bieżące porady prawne i przygotowanie strony do rozpraw).

adwokat Kamila Majchrzak
Kancelaria Adwokacka
Pabianice, ul. gen. K. Pułaskiego 17 lok. 21