Władza rodzicielska

Dziecko aż do swej pełnoletności pozostaje pod władzą rodzicielską. Co do zasady, władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, jednakże  sąd, jeżeli wymaga tego dobro dziecka, może orzec o zawieszeniu, ograniczeniu lub pozbawieniu władzy rodzicielskiej jednego lub obojga rodziców. W sytuacji, gdy żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska, ustanawia się dla dziecka opiekę.

Czym tak właściwie jest władza rodzicielska? Zgodnie z art. 95 § 1 k.r.o., władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, z poszanowaniem jego godności i praw. Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. Co więcej, dziecko pozostające pod władzą rodzicielską winno rodzicom posłuszeństwo, a w sprawach, w których może samodzielnie podejmować decyzje i składać oświadczenia woli, powinno wysłuchać opinii i zaleceń rodziców formułowanych dla jego dobra. Należy jednak pamiętać, że rodzice przed powzięciem decyzji w ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka powinni je wysłuchać, jeżeli rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości dziecka na to pozwala, oraz uwzględnić w miarę możliwości jego rozsądne życzenia.

Przy wykonywaniu władzy rodzicielskiej każdy z rodziców powinien pamiętać by czynić to w zgodzie z  dobro dziecka i interesem społecznym.

Każde z rodziców jest obowiązane i uprawnione do wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, zaś w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy. Do istotnych spraw dziecka zaliczamy w szczególności kwestie związane ze zdrowiem dziecka, jego edukacją, wyborem zawodu, miejscem zamieszkania, zmianą imienia, nazwiska lub obywatelstwa, wyjazdami zagranicznymi (w tym uzyskaniem paszportu dla dziecka). Podejmując decyzję w istotnych sprawach dziecka rodzice muszą zatem wypracować porozumienie i być zgodni w tym zakresie. W przeciwnym wypadku – konieczne jest wystąpienie do sądu opiekuńczego celem rozstrzygnięcia spornej kwestii (np. określenie miejsca zamieszkania dziecka, zgoda na wydanie paszportu i wyjazd dziecka z jednym z rodziców na zagraniczne wakacje, poddanie dziecka zabiegowi medycznemu).

Rodzice są jednocześnie przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską (działają na zewnątrz – w imieniu i na rzecz swojego dziecka) i każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Kodeks rodziny i opiekuńczy przewiduje jednakże dwie wyjątkowe sytuacje, w których żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka. Są to czynności prawne między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską oraz czynności prawne między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem (chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania – alimentów). Dziecko jest wówczas reprezentowane przez kuratora ustanowionego przez sąd.

W ramach władzy rodzicielskiej, rodzice obowiązani są również sprawować zarząd nad majątkiem dziecka i obowiązani są to czynić z należytą starannością. Zarząd ten nie obejmuje przy tym zarobku dziecka ani przedmiotów oddanych mu do swobodnego użytku. Rodzice nie mogą również bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Do czynności takich zaliczamy na przykład złożenie w imieniu i na rzecz dziecka oświadczenia o odrzuceniu spadku, zawarcie w imieniu dziecka umów rozporządzających nieruchomością – umowy sprzedaży, zamiany czy każdą inną czynność obejmującą majątek znacznej wartości oraz prowadzącą do jego wyzbycia się (np. zadysponowanie sumami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku bankowym małoletniego).

W wyjątkowych przypadkach, gdy jest to uzasadnione dobrem dziecka, może dojść do ograniczenia, pozbawienia albo zawieszenia władzy rodzicielskiej.

Ograniczenie władzy rodzicielskiej:
– jeżeli rodzice żyją w rozłączeniu i nie przedstawią zgodnego z dobrem dziecka pisemnego porozumienia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej, sąd rozstrzygnie o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej, w tym może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia.
– w każdej sytuacji, w której wymaga tego dobro dziecka – sąd ma możliwość ograniczenia władzy rodzicielskiej jednego lub obojga rodziców poprzez zastosowanie odpowiednich środków, w tym poddanie wykonywania władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora, zobowiązanie rodziców do współpracy z asystentem rodzinny lub podjęcia terapii rodzinnej.

Zawieszenie władzy rodzicielskiej następuje, gdy wystąpi przemijająca przeszkoda w wykonywaniu władzy rodzicielskiej. Sytuacją taką może być długotrwały wyjazd jednego z rodziców za granicę, który utrudnia czy wręcz uniemożliwia rodzicom sprawne porozumiewanie się co do spraw dotyczących dziecka oraz podejmowanie przez nich wspólnie decyzji w istotnych sprawach dziecka.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej:
– władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody.
– rodzic/rodzice nadużywają władzy rodzicielskie.
– rodzic/rodzicie w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka.
– mimo udzielonej rodzicowi/rodzicom pomocy nie ustały przyczyny zastosowania art. 109 § 2 pkt 5 k.r.o. (to jest umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, instytucjonalnej pieczy zastępczej, zakładzie opiekuńczo-leczniczym, pielęgnacyjno-opiekuńczym lub rehabilitacji leczniczej), a w szczególności gdy rodzice trwale nie interesują się dzieckiem.

W razie ustania przyczyn ograniczenia, zawieszenia albo pozbawienia rodzica władzy rodzicielskiej, sąd może przywrócić władzę rodzicielską. W sprawach dotyczących władzy rodzicielskiej sąd może działać nie tylko na wniosek jednego z rodziców, ale również z urzędu, gdy poweźmie wiadomość, że dobro dziecka może być zagrożone (np. zostanie poinformowany o niepokojących sytuacjach w rodzinie przez Policję, lekarza rodzinnego czy nauczyciela). Odnośnie władzy rodzicielskiej sąd wypowiada się również w wyroku ustalającym pochodzenie dziecka, wyroku rozwodowym czy orzekającym separację. Rozstrzygnięcia te, w razie zmiany okoliczności, mogą następnie być modyfikowane przez sąd opiekuńczy aż do osiągnięcia przez dziecko pełnoletniości.

Pomoc prawna świadczona przez adwokata lub radcę prawnego zajmującego się sprawami dotyczącymi władzy rodzicielskiej może obejmować tylko poradę prawną (na każdym etapie postępowania) czy  sporządzenie wniosku o pozbawienie, ograniczenie lub zawieszenie władzy rodzicielskiej czy jej przywrócenie, odpowiedzi na wniosek lub innych pism procesowych, jak również zastępstwo procesowe strony (tzw. prowadzenie sprawy, obejmujące w szczególności sporządzanie pism, reprezentację przed sądem, bieżące porady prawne i przygotowanie strony do rozpraw).

adwokat Kamila Majchrzak
Kancelaria Adwokacka
Pabianice, ul. Zamkowa 36 lok. 1.3
Łódź, ul. Radwańska 4 lok. 15