adwokatradcapabianice@gmail.com
(42) 307-07-70

Zachowek

Instytucja zachowku ma na celu ochronę interesów osób najbliższych dla spadkodawcy, którym przysługuje roszczenie względem spadkobierców, powołanych do dziedziczenia, o zapłatę określonej sumy pieniężnej, zwanej zachowkiem. Obowiązek ten powstaje w chwili śmierci spadkodawcy i należy do tzw. długów spadkowych. Zachowek ma chronić członków najbliższej rodziny spadkodawcy przed niekorzystnymi rozporządzeniami majątkiem dokonanymi przez spadkodawcę w testamencie bądź też w formie poczynionych za życia darowizn. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku, bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Osobie uprawnionej do zachowku nie przysługuje zatem roszczenie o wydanie jakiejkolwiek rzeczy zaliczanej do spadku ani roszczenie o przeniesienie jakiegokolwiek składnika majątku wchodzącego w skład spadku. Osoba, której przysługuje prawo do zachowku może domagać się wyłącznie zapłaty na jej rzecz określonej kwoty pieniężnej stanowiącej ułamek wartości udziału spadkowego jaki by jej przysługiwał przy dziedziczeniu ustawowym, ponieważ zachowek rekompensuje jedynie ekonomiczny interes pokrzywdzonego spadkobiercy, a nie pozwala na uzyskanie ze spadku konkretnych przedmiotów mających wartość majątkową lub sentymentalną.

Jak zostało wskazane na wstępie, uprawnienie do zachowku przysługuje osobom, które dziedziczyłyby z ustawy po spadkodawcy. Według art. 991. Kodeksu Cywilnego, są to zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy.  Jeżeli zaś chodzi o wielkość udziału jaki należy się uprawnionemu, to wskazać należy, że jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni, to udział ten wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – ½ wartości tego udziału.

Roszczenie o zachowek nie przysługuje natomiast rodzeństwu spadkodawcy ani innym dalszym krewnym lub powinowatym spadkodawcy. Spośród wskazanych powyżej osób uprawnionych do zachowku, roszczenie o zachowek przysługuje tylko tym, którzy w konkretnym stanie faktycznym odziedziczyliby spadek z mocy ustawy. Roszczenie o zachowek nie będzie zatem przysługiwało osobom: wydziedziczonym w testamencie, uznanym orzeczeniem sądu za niegodnych dziedziczenia, które odrzuciły spadek, które zawarły ze spadkodawcą umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia, małżonkowi przeciwko któremu spadkodawca przed śmiercią wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione oraz małżonkowi pozostającemu ze spadkodawcą w separacji.

Odpowiedzialnością za zapłatę zachowku obciąża się kolejno: spadkobierców, zapisobierców windykacyjnych i obdarowanych na podstawie umowy darowizny. Odpowiedzialność ponoszą oni proporcjonalnie do wysokości udziału w spadku.

Choć z literalnego brzmienia przepisów zdaje się wynikać, że zachowek przysługuje tylko w przypadku dziedziczenia testamentowego, to zachowek może należeć się także przy dziedziczeniu ustawowym, np. gdy brak jest masy spadkowej wskutek uczynionych za życia spadkodawcy darowizn – wówczas można domagać się zachowku od obdarowanych (w przypadku obdarowanych pozostających w kręgu spadkobierców będą to wszelkie darowizny, bez względu na czas ich uczynienia).

Roszczenie o zachowek podlega przedawnieniu. Zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego, roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu. W sytuacji, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu, zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od otwarcia spadku. Do przerwania biegu przedawnienia zachowku dochodzi w sytuacjach uregulowanych w art. 123 Kodeku Cywilnego, np. na skutek wniesienia do sądu pozwu o zapłatę zachowku lub wniosku o zawezwanie do próby ugodowej, a także przez złożenie przez uprawnionego do zachowku wniosku o stwierdzenie nabycia spadku z ustawy oraz podniesienie zarzutu nieważności testamentu przez uczestnika postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Zarzut ten podniesiony przez inne osoby nie przerywa biegu przedawnienia.

Pomoc prawna świadczona przez adwokata lub radcę prawnego zajmującego się sprawami dotyczącymi zachowku może obejmować samą poradę prawną (na którą składa się również szczegółowa analiza zgromadzonej w sprawie dokumentacji), sporządzenie pisma wraz z wezwaniem do zapłaty oraz reprezentację przed sądem. Zwrócić należy uwagę na fakt, że bardzo często sprawy o zachowek kończą się jeszcze na etapie przedsądowym po wezwaniu zobowiązanego do zapłaty.